Innovatiecafes als opmaat naar Rijkswaterstaat innovatie agenda

De afgelopen week en komende week staan voor een belangrijk deel in het teken van de innovatiescafes als tussenmijlpalen voor de innovatieagenda die we medio april willen opleveren. Afgelopen maandag ben ik aanwezig geweest bij het innovatiecafe leefomgeving.  Leefomgeving is sinds een jaar een belangrijk onderdeel van Rijkswaterstaat met de overgang van taken en collega's vanuit Agentschap NL.  Inspirerend om te zien hoe er binnen dit deel van Rijkswaterstaat gewerkt wordt aan allerlei thema's op het gebied van leefomgeving. Zelf ben ik aanwezig geweest bij een subsessie over circulaire economie en circulair inkopen.

Vermeldenswaardig is ook dat ik ook voor mij bekende partijen tegen kwam. Zo waren alle grote bouwbedrijven aanwezig.  Goed om te zien dat ook deze partijen geinteresseerd zijn in de kansen die nieuwe thema's binnen het domein van de leefomgeving kunnen bieden.

Ook komende week staat er weer een innovatiecafe in de planning. Aanstaande dinsdag wordt de concept innovatieagenda getoetst en doorgesproken met marktpartijen, kennisinstellingen en partners uit andere overheidsorganisatie.  Dit doen we in een open proces, of zoals RWS Zakelijk het omschrijft. 'Meedenken over aanvliegroutes innovatievragen van Rijkswaterstaat? Kom 18/3 naar het Innovatiecafé' Info & aanmelden http://rwsinnovatiecafes.nl

Duurzaamheid en de bouwsector

De week kwamen er een aantal interessante publicaties langs die laten zien dat de bouwsector nog erg worstelt met transitie naar duurzaamheid.  Allereerst de qoute dat 'Energieneutrale woningen onhaalbaar zijn door gebrek aan innovatie in de bouwsector'.  Dat nodigt natuurlijk uit tot lezen. Een studie van het Copernicus Institute of sustainable development naar het innovatiesysteem in de nieuwbouwsector blijkt de aanleiding te zijn.

In het rapport presenteren de onderzoekers elf aanbevelingen voor verbetering.  Ik ben het met Age Vermeer eens dat de aanbevelingen voor een groot deel open deuren betreffen. Verder wordt er veel verwacht van lokale overheden en instrumenten, ik vraag mij af of je dat in deze tijd van krimpende en bezuinigende gemeenten kan verwachten.

Ook interessante is het rapport dat de Ellen MacArthur Foundation en McKinsey presenteerden op
het World Economic Forum in Davos over de economische voordelen van de circulaire economie.

De circulaire economie moet volgens het rapport een drijfveer zijn voor industriële innovaties en waardecreatie in de 21^e eeuw. De belangrijkste doelstelling van het rapport is een specifiek actieplan op te stellen voor koplopende bedrijven. De auteurs van het rapport geven zeven hoofdboodschappen aan deze bedrijven mee.

1. De circulaire economie bevordert welvaart en werkgelegenheidCirculaire verdienmodellen zullen een steeds grotere concurrentie vormen voor het traditionele, lineaire model. Ze creeren meer waarde creeren per eenheid grondstoffen. Belangrijk, nu grondstoffen schaarser lijken te worden.

2.Supply chains worden wereldwijd steeds meer circulair
De kosten van ruwe grondstoffen nemen toe, terwijl de kosten van teruggewonnen materialen afnemen. De verstedelijking draagt hieraan bij: grondstoffen zijn meer geconcentreerd en kunnen gemakkelijker gerecycled worden. Geavanceerde track-and-trace-systemen verhogen daarbovenop de efficientie van het proces.  Ook regeringen bieden een stimulans voor de circulaire supply chain. Hogere kosten voor stortplaatsen verhogen het concurrentievermogen van circulaire producten.

3. Ketenbeheer als sleutel tot verandering Er zijn drie belangrijke barrieres voor het veranderen van de globale supply chain. Dat is ten eerste de geografische verspreiding van grondstoffen (Midden-Oosten en Afrika), productie (China) en consumptie (VS en Europa). De andere twee hordes zijn de complexiteit van materialen en de lock-in in het lineaire model.

Goed ketenbeheer gaat cruciaal zijn. Het draait ten eerste om retour-logistiek: grondstoffen moeten terug kunnen stromen van de plek van consumptie terug de supply chain op. Een uniforme kwaliteit van grondstoffen en materialen is daarbij een randvoorwaarde.

4. Definieer de juiste materialen De lijst van beschikbare en gebruikte materialen groeit elke dag. Die complexiteit moet beteugeld worden. Een selectie van een set pure grondstoffen die op grote schaal gebruikt kunnen worden is nodig. Voor deze set van grondstoffen moet het systeem gereorganiseerd en geoptimaliseerd worden.

5. Begin met vier categorieen van materialenDe bouwstenen voor de circulaire economie moeten zorgvuldig gekozen worden. Kies je de juiste grondstoffen, dan kan een kleine groep multinationals een levensvatbare markt creeren.

Volgens de auteurs zijn vier groepen grondstoffen geschikt:

Golden Oldies: De bekende materialen die gerecycled kunnen worden. Soms zit er echter nog verlies in het recycleproces. Voorbeelden zijn papier en glas.

High Potentials: Materialen zoals polymeren (bijv. polypropyleen) die in grote hoeveelheden worden geproduceerd, maar geen systematische oplossing voor hergebruik kennen.

Rough Diamonds: Bijproducten afkomstig van bewerkingsprocessen, zoals CO2 en voedselverspilling. Steeds vaker kan dit procesafval toch gevaloriseerd worden.

Future Blockbusters: Materialen die de potentie hebben door te breken. Speciale aandacht gaat uit naar bio-based materialen en grondstoffen die geschikt zijn voor 3D-printing.

6. Initieer een reeks 'Trigger Projects' om de kritieke massa te bewerkstelligenKies een materiaal uit een van de vier categorieen (zie punt 5) om een pilot-project mee te beginnen. Resultaten voor een materiaal zullen vaak goed van toepassing zijn op andere materialen uit dezelfde categorie. Na het eerste succes kunnen stakeholders sneller oplossingen uitrollen voor andere materialen in die categorie dan in een keer de hele categorie te dekken.

7. Concrete resultaten kunnen er binnen twee jaar zijnEen groep leidende bedrijven uit het netwerk van het Wereld Economisch Forum en de Ellen MacArthur Foundation kunnen actie ondernemen om de transitie naar de circulaire economie te versnellen. Tastbare uitkomsten zijn binnen twee jaar mogelijk.

Met bovenstaande boodschappen in gedachten gaan deze bedrijven voordeel halen uit de circulaire economie als first-movers. In het rapport worden vier tot vijf 'golven' uitgelegd, waarin het actieplan bewerkstelligd gaat worden. Verwachte opbrengst: tenminste $ 500 mln aan omzet, 100.000 nieuwe banen, en 100 miljoen ton aan vermeden afval.

Enablers voor een transitie in de bouwsector

Deze week werd ik nog even geprikkeld naar aanleiding van het document over de circulaire economie van Michel Schuurman van MVO Nederland met als titel 'De circulaire economie laat u zich verrassen of plukt u de vruchten?' In het document beschijft Schuurman dat bedrijven di emet een lange cyclus te maken hebben, verankerd zijn in een pad-afhankelijkheid. Terugverdientijden zijn hierdoor lang, waardoor de transformatiesnelheid wordt beperkt. Het gevolg is lock-in situaties die lastig te doorbreken zijn.

Ook in de bouw- en infrasector is sprake van lange terugverdientijden. Toch zal juist deze sector zich moeten aanpassen aan de nieuwe marktomstandigheden en aan de nieuwe innovaties die vanuit andere sectoren komen en invloed hebben op de sector.

Met het vernieuwen van de innovatie-instrumenten van Rijkswaterstaat, wordt gewerkt om ruimte te creeren voor innovaties in de sectoren waarmee Rijkswaterstaat zaken doet.  De komende tijd worden de innovatieopgave (op welke thema's heeft Rijkswaterstaat innovaties nodig) en het beleidskader innovatiegericht inkopen (hoe gaan we innovatie inkopen) vastgesteld. Daarmee geeft Rijkswaterstaat invulling aan het kabinetsbeleid dat overheden ruimte moeten creëren in hun inkoopbeleid voor om het bedrijfsleven om hun concurrentiepositie te versterken.

Deze ontwikkelingen vanuit de overheid kunnen hierbij helpen, maar lossen de padafankelijkheid en lock-in positie waar de sector soms lijkt te zitten niet meteen op.  Hiervoor is het noodzakelijk dat een aantal partijen uit de sector verantwoordelijkheid willen nemen in voor de verschillende ketens in de bouwsector, en stappen durven te zetten om bestaande padafhankelijkheden te doorbreken en lock-in situaties op te heffen. Dit vraagt moed, andere coalities en misschien wel zoeken naar het onbekende. Het zal spannend zijn om te zoeken naar partijen die deze stap willen zetten.

Re-thinking Progress: The Circular Economy

De laatste weken ben ik diverse keren in aanraking gekomen met het begrip circulair inkopen. Toch maar eens een handig filmpje hierover opgezocht. Heeft u goede voorbeelden van circulair inkopen door overheidsorganisaties dan houd ik mij aanbevolen.